Fjalori i Gjuhësisë – indeksi

Fjalori i Gjuhësisë

DËFTOR

DËFTOR

1. Që shërben për të dëftuar dikë a diçka, që tregon dikë a diçka.

Përemër dëftor përemër që tregon sendin për të cilin flasim dhe e

dallon atë nga sendet e tjera të një lloji me të (p.sh. ky, kjo etj.).

2. Fjali dëftore: lloj fjalie që jep një kumtim të drejtpërdrejtë për

ndonjë send ose dukuri dhe që shërben për t’u treguar të tjerëve

njohuritë që ka folësi për diçka a për dikë (p.sh. Ushtarët mbrojnë

atdheun. Rrushi piqet në gusht etj.).

3. Përemri dëftor. Dëftorët e shqipes. Lakimi i dëftorëve.

4. Mënyra dëftore një nga mënyrat e foljes në gjuhën shqipe, e cila

shpreh një veprim ose gjendje që mendohet nga folësi si diçka që

ndodh a është, ka ndodhur a ka qenë, do të ndodhë a do të jetë

me të vërtetë (p.sh. punoj, ndodhem, punoja, ndodhesha, kam

punuar, do të punoj etj.).

DËFTORE

Mënyra dëftore e foljes.

DËSHIROR

1. Që shpreh një dëshirë, që përmban në vetvete një dëshirë.

Kompozita dëshirore.

2. Fjali dëshirore: lloj fjalie që shpreh a kumton një dëshirë për

diçka (p.sh. u kthefshi faqebardhë!).

3. Mënyra dëshirore një nga mënyrat e foljes në gjuhën shqipe, e

cila shpreh një veprim ose gjendje që mendohet nga folësi si

diçka që dëshirohet të ndodhë a të jetë (p.sh. rroftë, qoftë, a

bëftë, daltë, ardhsha etj.).

DËSHIRORE

Mënyra dëshirore e foljes. Trajtat e dëshirores

DIAKRITIK

Që shërben për të dalluar diçka, dallues. Shenjë diakritike.

shenjë që i vihet një shkronje mbi të a nën të për të treguar se

duhet shqiptuar ndryshe nga shkronja pa këtë shenjë (p.sh. ë, ç).

DIALEKT

Variant i gjuhës së një populli, i cili përdoret nga një grup

njerëzish që banojnë në një truall pak a shumë të kufizuar ose që

i takojnë një shtrese shoqërore të caktuar. Dialekt territorial.

Dialekt shoqëror. Dialektet e shqipes. Dialekti i Veriut

(i Jugut). Afrimi i dialekteve. Studimi i dialekteve.

DIALEKTIZËM

Fjalë a kuptim i një fjale, shprehje, variant fonetik a trajtë

gramatikore që është veçori dalluese për një dialekt dhe që nuk

përputhet me normën e gjuhës letrare kombëtare, krahinorizëm.

Përdorimi i dialektizmave.

DIATEZË

Kategori foljore, që shpreh marrëdhëniet e ndryshme ndërmjet

veprimit dhe subjektit ose objektit të tij e që lidhet ngushtë edhe

me fjalëformimin, me ndryshimin e kuptimeve e të përdorimeve të

fjalëve (krahaso, p.sh. punoj – punohet; mësoj-mësohem; laj –

lahem; përpjek – përpiqem; gdhij -gdhihem, gdhihet; shtie –

shtihem; kollem etj.). Diateza veprore (pësore). Diateza vetvetore.

DIFTONG

Grup prej dy zanoresh që shqiptohen si një rrokje e vetme.

Diftong ngjitës diftong me theksin në zanoren e dytë. Diftong

zbritës diftong me theksin në zanoren e parë. Diftong i gjatë (i

shkurtër).

DIFTONGOHET

Merr vlerën e një diftongu; bëhet diftong, kthehet në diftong (një

zanore).

DIFTONGOJ

I jap vlerën e një diftongu; e bëj diftong, e kthej në diftong (një

zanore).

DISIMILIM

Shpërngjasim

DIVERGJENCË

Veçimi a largimi i diçkaje nga drejtimi kryesor, nga

prejardhja e përbashkët etj.; thellimi i dallimeve ndërmjet dy a më

shumë dukurive; prirje e ndryshme a e kundërt.

Divergjenca e gjuhëve (e dialekteve).

DOMETHËNIE

Kuptimi i një fjale; ajo që shprehet nga një shenjë

gjuhësore. Domethënia e fjalës.

DREJTPËRDREJTË

Kuptimi i drejtpërdrejte (i fjalës), kuptimi që lidhet

drejtpërdrejt me sendin a me nocionin që shënon fjala e që nuk

është i figurshëm; kuptimi i parë e i mirëfilltë i fjalës pa ngjyrimet

shprehëse e emocionale plotësuese (p. sh. shpatë e çeliktë

ndryshe nga vullnet i çeliktë, ose bushtër «femra e qenit» dhe

bushtër sharje. «grua e ligë, e përdalë, bisht tundur, lavire»).

DREJTSHKRIM

Sistem rregullash për t’i shkruar drejt e njësoj fjalët në gjuhën

letrare; zbatimi i këtyre rregullave. Drejtshkrim i njësuar.

Drejtshkrimi i gjuhës së sotme letrare shqipe. Drejtshkrimi i

fjalëve (i zanoreve, i bashkëtingëlloreve). Kongresi i

Drejtshkrimit. Parimet e drejtshkrimit. Rregullat e drejtshkrimit.

Njësimi i drejtshkrimit. Shprehitë e drejtshkrimit. Ushtrime

drejtshkrimi. Mësoi drejtshkrimin.

DRIDHËS

Që shqiptohet duke kaluar ajri nëpër një pengesë, e cila

hapet e mbyllet në mënyrë të rregullt dhe shkakton dridhje të

majës së gjuhës, të buzëve ose të njerithit. Bashkëtingëllore dridhëse.

DYBUZOR

Që përftohet duke u afruar ose duke u puqur të dyja

buzët (për disa tinguj bashkëtingëllorë). Bashkëtingëllore

dybuzore. Tingull dybuzor. (p, b).

DYGJINISHËM

Që ka dy gjini.

DYGJUHËSI

Zotërimi e përdorimi i dy gjuhëve nga një njeri ose nga një

popullsi në të njëjtën kohë.

DYGJUHËSOR

Dygjuhësh. Fjalor dygjuhësor.

DYGJUHËSH

1. Që fjalët e një gjuhe i përkthen me fjalët përgjegjëse të një

gjuhe tjetër sipas kuptimeve që kanë; që është në dy gjuhë.

Fjalor dygjuhësh.

2. Që lidhet me dygjuhësinë; që përdor a pranon përdorimin e dy

gjuhëve në të njëjtën kohë. Popullsi dygjuhëshe. Shkollë

dygjuhëshe.

DYGJYMTYRËSH

Që ka dy gjymtyrë, që përbëhet nga dy gjymtyrë. Fjali

dygjymtyrëshe.

DYKRYEGJYMTYRËSH

Që i ka të dyja gjymtyrët kryesore. Fjali dykryegjymtyrëshe.

DYRROKËSH

Që përbëhet nga dy rrokje. Fjalë dyrrokëshe.

DYSOR

1. Njëra prej dy a më shumë fjalëve që kanë të njëjtin kuptim

leksikor; njëra prej dy a më shumë trajtave fonetike a gramatikore

që kanë të njëjtën vlerë normative. Dysor kuptimor. Dysor

gramatikor (morfologjik, sintaksor). Dysor drejtshkrimor. Dysor

normativ.

2. Që është formuar nga dy pjesë, që ka dy pjesë

përbërëse; që lidhet nga kuptimi, nga funksioni etj. me një tjetër

dhe krijon me të një çift; dyllojësh. Format dysore të fjalëve (të

trajtave gramatikore).

DYSHIMOR

Që përmban një dyshim, që shpreh dyshim. Fjali dyshimore.

DYSHKRONJËSH

Shenjë grafike e përbërë nga dy shkronja, të cilat së bashku

shënojnë vetëm një tingull. Përdorën dyshkronjëshat.

Dyshkronjëshat e alfabetit të gjuhës shqipe (dh, gj, ll, nj, rr, sh,

th, xh, zh).

DYZANOR

1. Tog a grup prej dy zanoresh.

2. Diftong.

Që përbëhet prej dy zanoresh; që ka dy zanore njëra pranë

tjetrës. Tog dyzanor.

DHANORE

1. Rasa dhanore: rasa e tretë e lakimit në gjuhën shqipe. Emër

në rasën dhanore.

2. Rasa dhanore. Dhanore e shquar (e pashquar).

DHËMBOR

Që shqiptohet duke puqur majën e gjuhës e pjesën e

përparme të saj tek ana e pasme e dhëmbëve të sipërm (për

tinguj të tillë si d, t etj.). Tinguj dhëmbore. Bashkëtingëlloret

dhëmbore.

 

Fjalori i Gjuhësisë

Pages ( 5 of 30 ): « Prapa1 ... 4 5 6 ... 30Vazhdo»

Lini një Përgjigje

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *